Δημιουργία εαυτού

Ένας σπουδαίος Γάλλος ψυχαναλυτής και δάσκαλος, ο Ζακ Λακάν, έχει μιλήσει για το στάδιο του καθρέφτη, την στιγμή δηλαδή που το μωρό αναγνωρίζει τον εαυτό του στον καθρέφτη. Το παιδί στρέφει το κεφάλι του προς αυτό το βλέμμα που του δίνει την συνεκτικότητά του κοιτάζοντάς το. Αναγνωρίζεται σε αυτόν που το αναγνωρίζει και μετά βλέπει τον εαυτό του. Εμείς λοιπόν είμαστε αυτοί που με το βλέμμα μας δίνουμε συνεκτικότητα στο παιδί μας, αναγνωρίζοντάς το σαν ξεχωριστό άνθρωπο. Κατανοούμε πόση σημασία έχει για το παιδί το αγαπητικό βλέμμα της μητέρας του, πόσο το επηρεάζει και το συγκροτεί.

Ένας σύγχρονος μας Ιταλός ψυχαναλυτής, ο Μάσσιμο Ρεκαλκάτι γράφει χαρακτηριστικά πως η μητέρα δεν είναι μόνο ένα πρόσωπο από το οποίο εξαρτάται η ζωή του παιδιού, αλλά ουσιαστικά καταλαμβάνει το κέντρο της ίδιας του της ύπαρξης. Με εκείνη το παιδί είναι πιο δεμένο από ό,τι με τον ίδιο του τον εαυτό, είναι το πρόσωπο που συνιστά το παιδί ξεχωριστό πρόσωπο. Υπάρχει λοιπόν μια ιδιαίτερη επικοινωνία μητέρας και παιδιού. Η μητέρα το αγαπά, και εκείνο, παίρνοντας την τροφή από εκείνη, παράλληλα παίρνει τα λόγια της, και με τα μάτια του παίρνει τις εκφράσεις του προσώπου της. Με αυτά, με την τροφή, τα λόγια και το βλέμμα της, οικοδομεί την υπόστασή του. Η σχέση μητέρας παιδιού λειτουργεί σαν σχέση πομπού και δέκτη. Η μητέρα, το πρόσωπο δηλαδή που φροντίζει το βρέφος, με τα χάδια, την οσμή, τον ήχο της φωνής (τα τραγούδια, τα παραμύθια), βοηθά να αναπτυχθεί η αίσθηση των ορίων και να επιτευχθεί η πρώτη γνωσιακή κατανόηση του εαυτού και του κόσμου.